บทความ

Surge Protection คืออะไร? รู้จักอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก ตัวช่วยสำคัญที่ทุกบ้านต้องมี

Surge Protection คืออะไร

บ่อยครั้งที่ปัญหาฝนตกหนัก ฟ้าผ่าหรือระบบจ่ายไฟขัดข้องทำให้เครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านทำงานผิดปกติ หรือพังเสียหาย ปัญหาเหล่านี้ส่วนใหญ่มักเกิดจากภาวะไฟกระชาก ซึ่งเป็นอันตรายต่ออุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชนิดภายในบ้าน แต่จะให้หลีกเลี่ยงปัญหาจากภัยธรรมชาติ หรือความไม่เสถียรของระบบไฟฟ้านั้นคงเป็นเรื่องยาก สิ่งที่เราทำได้คือการเตรียมพร้อมรับมือและป้องกันล่วงหน้า บทความนี้ Leetech จะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับ Surge Protection คืออะไร มีหลักการทำงานอย่างไร และทำไมถึงเป็นตัวช่วยสำคัญที่ทุกบ้านต้องมี

Surge Protection คืออะไร

Surge Protection หรือที่เรียกกันว่า อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก คืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่ปกป้องเครื่องใช้ไฟฟ้า และระบบไฟฟ้าจากสภาวะแรงดันไฟฟ้าเกินชั่วขณะ ซึ่งอาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติอย่างฟ้าผ่า การเปิด-ปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ใช้มอเตอร์ขนาดใหญ่ หรือความผิดปกติจากการจ่ายไฟของการไฟฟ้า อุปกรณ์ตัวนี้เป็นเหมือนด่านหน้าคอยรับแรงกระแทก และสกัดกั้นไม่ให้กระแสไฟฟ้าที่สูงเกินไปหลุดเข้าไปทำลายวงจรด้านในของเครื่องใช้ไฟฟ้า

หลักการทำงานของ Surge Protection

หลักการทำงานของอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากนั้นเรียบง่ายแต่มีประสิทธิภาพสูง เมื่อมีแรงดันไฟฟ้าในระดับปกติไหลผ่าน Surge Protection จะยอมให้กระแสไฟไหลผ่านไปยังเครื่องใช้ไฟฟ้าได้ตามปกติ แต่เมื่อใดก็ตามที่มีไฟกระชาก หรือแรงดันไฟฟ้าพุ่งสูงเกินกว่าค่าที่กำหนด ตัวอุปกรณ์จะทำการเปลี่ยนสถานะตัวเองให้มีความต้านทานต่ำลงอย่างรวดเร็ว เพื่อดึงและเบี่ยงเบนกระแสไฟฟ้าส่วนเกินเหล่านั้นให้ไหลลงสู่สายดิน (Ground) ไปในทันที ทำให้แรงดันไฟฟ้าที่หลุดรอดไปถึงเครื่องใช้ไฟฟ้าอยู่ในระดับที่ปลอดภัย ช่วยลดความเสี่ยงการเกิดเครื่องใช้ไฟฟ้าไหม้ หรือไฟช็อตที่อาจลุกลามเป็นอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สิน

Surge Protection Device มีกี่ประเภท

เพื่อให้สามารถรับมือกับระดับความรุนแรงของไฟกระชากที่แตกต่างกัน อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากจึงถูกแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลักตามมาตรฐาน IEC เพื่อให้เหมาะสมกับจุดติดตั้งและการใช้งาน ดังนี้

Surge Protection Device มีกี่ประเภท

SPD Type 1

SPD Type 1 เป็นอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากที่ออกแบบมา เพื่อรับมือกับพลังงานมหาศาลจากการเกิดฟ้าผ่าโดยตรง (Direct Lightning Strike) มีความสามารถในการทนต่อกระแสไฟกระชากได้สูงที่สุด มักติดตั้งอยู่ที่ตู้เมนสวิตช์บอร์ดหลัก (MDB) ของอาคารขนาดใหญ่ โรงงานอุตสาหกรรม หรือบ้านที่มีความเสี่ยงต่อการถูกฟ้าผ่าสูง และต้องติดตั้งร่วมกับระบบสายล่อฟ้าเสมอ

SPD Type 2

SPD Type 2 เป็นประเภทที่นิยมใช้งานมากที่สุดสำหรับอาคารบ้านเรือนทั่วไปและอาคารพาณิชย์ ออกแบบมาเพื่อป้องกันไฟกระชากที่เกิดจากฟ้าผ่าโดยอ้อม หรือแรงดันเกินจากการสลับวงจรไฟฟ้า มักถูกติดตั้งไว้ในตู้คอนซูมเมอร์ยูนิต (Consumer Unit) หรือตู้โหลดเซนเตอร์ภายในบ้าน ทำหน้าที่ปกป้องวงจรไฟฟ้าโดยรวมไม่ให้ได้รับความเสียหาย

SPD Type 3

SPD Type 3 ถูกออกแบบมาสำหรับติดตั้งไว้ใกล้กับเครื่องใช้ไฟฟ้ามากที่สุด เช่น รูปแบบของปลั๊กพ่วงกันไฟกระชาก หรือเต้ารับติดผนังที่มีระบบป้องกันในตัว ทำหน้าที่ป้องกันแรงดันไฟฟ้าส่วนเกินที่หลงเหลือจากการกรองของ Type 1 และ Type 2 เพื่อปกป้องเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีความไวต่อการเปลี่ยนแปลงของกระแสไฟ เช่น คอมพิวเตอร์ สมาร์ตทีวี หรือเซิร์ฟเวอร์

เลือกอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากอย่างไรให้เหมาะกับระบบไฟฟ้า

ในเมื่อเราห้ามฟ้าห้ามฝน หรือห้ามปัญหาไฟกระชากไม่ได้ สิ่งที่เราทำได้ดีที่สุดคือการตั้งรับให้ถูกวิธี! การเลือกอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชากให้เข้ากับระบบไฟฟ้าในบ้านเลยเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ ลองมาดูเช็กลิสต์ง่าย ๆ กันว่าเราควรเลือกแบบไหนให้ตอบโจทย์และปลอดภัยที่สุด

  • เลือกประเภท SPD ให้เหมาะกับตำแหน่งติดตั้ง พิจารณาความเสี่ยงและจุดที่ต้องการป้องกัน หากเป็นการป้องกันตู้ไฟรวมภายในบ้านควรเลือก Type 2 แต่หากต้องการเน้นปกป้องเฉพาะจุดสำหรับทีวีหรือคอมพิวเตอร์ ควรเลือกใช้ Type 3 ควบคู่ไปด้วย
  • ตรวจสอบแรงดันไฟฟ้าของระบบ ต้องเลือกอุปกรณ์ที่มีค่าแรงดันไฟฟ้าทำงานต่อเนื่องสูงสุด (Uc) ให้สอดคล้องกับระบบไฟฟ้าของบ้าน เช่น ระบบไฟฟ้า 1 เฟสในประเทศไทย ควรเลือกอุปกรณ์ที่มีค่า Uc สูงกว่าแรงดันปกติเล็กน้อยเพื่อป้องกันอุปกรณ์พังจากการแกว่งของไฟ
  • พิจารณาค่ากระแสที่อุปกรณ์รองรับ ดูจากค่ากระแสไฟกระชากสูงสุด (Imax) และค่ากระแสไฟกระชากที่ป้องกันได้ตามปกติ (In) ยิ่งมีค่าสูง หมายถึงความสามารถในการทนทานต่อพลังงานส่วนเกินที่เข้ามากระทบได้ดีมากขึ้น
  • ตรวจสอบค่า Protection Level และมาตรฐานของอุปกรณ์ ค่าระดับแรงดันป้องกัน (Up) ควรมีค่าต่ำที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อให้อุปกรณ์ปล่อยแรงดันส่วนเกินผ่านไปยังเครื่องใช้ไฟฟ้าน้อยที่สุด รวมถึงต้องมีเครื่องหมายรับรองมาตรฐานระดับสากล เพื่อความมั่นใจในความปลอดภัย

ควรติดตั้ง Surge Protection ตรงไหน?

เพื่อให้การป้องกันได้ผลดีที่สุด ขอแนะนำให้ติดตั้งแบบด่านป้องกัน 2 ชั้น ซึ่งจะช่วยกรองกระแสไฟได้อย่างหมดจด โดยแบ่งเป็น 2 จุดหลัก ๆ ดังนี้

  • ติดตั้ง Surge Protection (Type 2) ไว้ที่ตู้ไฟหลัก (Consumer Unit) เพื่อเป็นด่านหน้าคอยสกัดกั้นไฟกระชากจากภายนอก ไม่ให้หลุดเข้ามาทำลายระบบไฟภายในบ้าน
  • เสริมความปลอดภัยอีกชั้นให้เครื่องใช้ไฟฟ้าราคาแพง ด้วยการใช้เต้ารับหรือปลั๊กพ่วงที่มีอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (Type 3) โดยเฉพาะ

เพราะการป้องกันแบบเป็นด่าน ๆ แบบนี้ จะช่วยกรองแรงดันไฟส่วนเกินที่อาจหลุดรอดจากด่านแรกออกไปจนหมด ทำให้มั่นใจได้ว่าจะใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าได้อย่างปลอดภัย

ใช้งานระบบไฟฟ้าได้อย่างปลอดภัย

วางระบบไฟฟ้าให้ปลอดภัย เลือกอุปกรณ์ไฟฟ้าที่เหมาะสมกับ Leetech

ปัญหาไฟกระชาก คือความเสี่ยงที่สร้างความเสียหายต่อเครื่องใช้ไฟฟ้ามากกว่าที่เราคิด เพราะฉะนั้นการติดตั้ง Surge Protection จึงเป็นวิธีการป้องกันที่คุ้มค่าและตอบโจทย์ที่สุดในการดูแลบ้าน และเพื่อให้ระบบไฟฟ้าในบ้านปลอดภัยขั้นสุด การเลือกใช้อุปกรณ์จากแบรนด์ที่เชื่อถือได้คือสิ่งที่ขาดไม่ได้เช่นกัน 

หากคุณกำลังมองหาตัวช่วยในการวางระบบไฟฟ้า Leetech ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอุปกรณ์ระบบไฟฟ้าตัวจริง เรามีผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการรับรองมาตรฐานสากล ครอบคลุมตั้งแต่งานเดินสายไฟไปจนถึงการจัดการระบบไฟ เพื่อให้ทุกคนในบ้านใช้ไฟได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย สนใจสามารถเข้ามาเลือกชมสินค้าก่อนได้ที่เว็บไซต์ Leetech

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Surge Protection ป้องกันฟ้าผ่าได้หรือไม่?

สามารถป้องกันผลกระทบที่เกิดจากฟ้าผ่าได้ หากติดตั้งอุปกรณ์ SPD Type 1 จะสามารถป้องกันแรงดันเกินจากการที่ฟ้าผ่าลงมาตรง ๆ ได้ ส่วนการติดตั้ง SPD Type 2 ภายในบ้าน จะทำหน้าที่ป้องกันแรงดันเกินที่เหนี่ยวนำมาตามสายไฟ ซึ่งเป็นผลพวงมาจากฟ้าผ่าในบริเวณใกล้เคียง

ปลั๊กพ่วงทั่วไป ป้องกันไฟกระชากได้เหมือน Surge Protection ไหม?

ไม่สามารถป้องกันได้ ปลั๊กพ่วงทั่วไปทำหน้าที่เพียงแค่เพิ่มจุดเชื่อมต่อและกระจายกระแสไฟฟ้าเท่านั้น หากต้องการการป้องกันจะต้องเลือกซื้อปลั๊กพ่วงที่มีการระบุชัดเจนว่า มีระบบ Surge Protection หรือระบบกันไฟกระชากในตัว (SPD Type 3) เท่านั้น

มีเบรกเกอร์แล้ว ยังต้องติด Surge Protection หรือไม่?

ยังจำเป็นต้องติด เนื่องจากอุปกรณ์ทั้งสองมีหน้าที่ต่างกัน เบรกเกอร์มีไว้เพื่อตัดไฟเมื่อมีการใช้ไฟเกิน หรือเกิดไฟฟ้าลัดวงจร ซึ่งใช้เวลาในการตัดวงจรนานกว่า ในขณะที่ Surge Protection ทำหน้าที่ดึงแรงดันไฟฟ้าส่วนเกินที่เกิดขึ้นเสี้ยววินาทีลงดิน เพื่อไม่ให้ทะลุทะลวงเข้าไปทำลายแผงวงจรของเครื่องใช้ไฟฟ้า การติดตั้งอุปกรณ์ทั้งสองร่วมกันจึงจะให้ความปลอดภัยสูงสุด